Charmante meisjes: Shangai kalenderposters
Dossier - 28/03/2007
Nationaal Tabaksmuseum Wervik, tot en met 22 april 2007
In 2006 verwierven de Vrienden van het Tabaksmuseum een aantal zogenaamde Shanghai kalenderposters.
Meestal worden niet-Europese tabaksattributen en tabaksmaterialen niet verworven, maar voor die kalenderposters werd een uitzondering gemaakt. Ze worden van 4 maart tot en met 22 april in het Nationaal Tabaksmuseum tentoongesteld.
In 2006 verwierven de Vrienden van het Tabaksmuseum een aantal zogenaamde Shanghai kalenderposters. Meestal worden niet-Europese tabaksattributen en tabaksmaterialen niet verworven, maar voor die kalenderposters werd een uitzondering gemaakt. Ze worden van 4 maart tot en met 22 april in het Nationaal Tabaksmuseum tentoongesteld.
De geschiedenis van deze posters gaat terug tot in het begin van de 20ste eeuw, toen in China de opiumcultuur aan banden gelegd werd en het overdadig gebruik van opium in China in verband gebracht werd met de wankelende socio-politieke situatie uit die jaren. Slimme reclamejongens en Westerse sigarettenfabrikanten zagen in dit immens land toen al potenties voor de verkoop van een alternatief voor het opiumgebruik, de kant en klare sigaret. In de jaren 1920 verdringt deze sigaret de andere rookvormen (opium) en tabaksgebruiken (gerolde tabak, pijp…). Grote Westerse sigarettenfabrikanten (o.a. B.A.T.) proberen met allerlei middelen de gunst van de Chinese roker te verkrijgen. Delocalisatie was toen reeds een gebruikt woord, want diverse sigarettenfabrieken werden naar China overgebracht.
Eén van de middelen om de sigaret aan te prijzen waren de posters. Ze gingen terug op een oud Chinees gebruik van kalenderposters, want de Westerse fabrikanten hadden intussen ingezien dat zuivere Westerse technieken en tabakspropaganda in het toenmalige China niet werkten en ze ook moesten teruggrijpen naar typische Chinese elementen. Daarom grepen ze terug naar de kalenderposters die nu op grote schaal Westerse waren gingen promoten, waarbij geneesmiddelen en tabaksproducten het meest voorkwamen. Vooral tabakswaar werd via die posters aangeprezen.
Iedere sigarettenfabrikant had binnen zijn bedrijf één of meerdere medewerkers die zich bezig hielden met de aanmaak van die posters. Vooral Shanghai werd het knooppunt van de posterindustrie, omdat daar ook de grafische industrie zich het snelste ontwikkelde. Na verloop van tijd, vooral in de jaren 1920 en 1930, werd het een eer om als kunstenaar te worden ingeschakeld in het ontwerpen van de Shanghaiposters. Verschillende bekende Chinese kunstenaars werden dan ook door de grote bedrijven ingeschakeld om mee te werken aan de posterproductie. Anderzijds was het ook wel een eer om afgebeeld te worden op de posters. Het waren vooral de toenmalige Chinese BV’s die zich terugvonden op de posters : meestal meisjes die furore maakten als actrice, als toneelspeelster enz. Meestal ging het om meisjes die carrière maakten in de grootstad (Shanghai enz.) en wiens leven, zoals nu eigenlijk, door eenieder gekend werd en via de media gevolgd werd. De afgebeelde meisjes op de posters (mannen komen er nauwelijks op voor) zien er charmant uit en er is een hele evolutie waar te nemen tussen de eerste posters uit de eerste decennia van de 20ste eeuw en de afgeleverde productie uit de jaren 1930. Kenmerkend is de afwisseling van typische Chinese en typische Westerse kenmerken (kledij, poses, gebruikte attributen op de posters enz.).
Dat meisjes afgebeeld werden op die posters heeft zo zijn redenen. In de Chinese maatschappij rookten meisjes toen amper tabak en die posters waren vooral gericht op een mannelijk publiek. Toch zit er in die posters een diepere ondertoon dan de verleidelijke blik naar de mannenpopulatie. Via deze posters was het ook de bedoeling om de leefwereld en vooral de levenswijze der Chinese vrouwen, ook op het platteland, te wijzigen en conform te maken met de nieuwe geplogenheden van de Chinese maatschappij. De vrouw moest zich losmaken van haar traditionele huistakenpakket en effectief meewerken aan de uitbouw van de nieuwe Chinese maatschappij. Wou de Chinese samenleving, na het debacle van het Keizerrijk, opnieuw herreizen, dan moest de vrouw daarin haar rol spelen en meehelpen aan de uitbouw van een stralende toekomst voor de Chinese gemeenschap…
PRAKTISCHE INFORMATIE :
De tentoonstelling “Charmante meisjes” is toegankelijk voor het publiek tijdens de gewone openingstijden van het Nationaal Tabaksmuseum (Koestraat 63: 8940 Wervik : T 056 31 49 29 – M tabaksmuseum@wervik.be. - www.nationaaltabaksmuseum.be
Een brochure (12 blz.) over de geschiedenis van deze posters is te verkrijgen via het museum aan 2,50 EUR per exemplaar.
Tekst: Tabaksmuseum Wervik
