Opera en haar stemsoorten
Dossier - 14/06/2006
Wat is een tenor, grofmazige stem...? Na het lezen van dit dossier weet u er over mee te praten.
Bij de indeling van de stemsoorten hebben we verschillende criteria die van grofmazig tot fijnmazig kunnen gecatalogeerd worden.
Grofmazige mannen- en vrouwenstemmen.
Bij de vrouwen hebben we sopranen, mezzo-sopranen en alten; bij de mannen hebben we tenoren, baritons en bassen (steeds beginnend met de hoogste stem). Deze indeling geeft de stemomvang weer. De stemomvang is de toonhoogten die de stem met soms hoge inspanning kan halen. Anderzijds heb je de stemligging (tessitura) waarmee dat gedeelte wordt bedoeld dat de vocalist(e) zonder grote moeite kan bezingen.
| Stemsoort | Ligging | Omvang |
| Sopranen | E3-F4 | C3-C5 |
| Mezzo-sopranen | C3-C4 | A2-B4 |
| Alten | B2-B3 | F2-G4 |
| Tenoren | G2-G3 | C2-C4 |
| Baritons | E2-E3 | A1-G3 |
| Bassen | C2-C3 | D1-E3 |
Naast deze indeling die slechts een aanwijzing is (iedere stem is verschillend) is ook de klankkleur en het timbre een waardemeter. Maar ook in het bepalen van de meer subtiele nuances kan de persoonlijkheid van de zanger van invloed zijn.
Wanneer we deze stemsoorten fijnmazig gaan bekijken hebben we volgende indeling :
| Soprano acuto sfogato | Dit is de zangeres die coloratuur-passages pleegt te zingen. Vb. Koningin van de nacht uit De toverfluit van Mozart. |
| Soprano leggiero | Wordt ook coloratuur-sopraan genoemd maar heeft een warmere klank. |
| Soprano lirico leggiero | Duitsland : coloratuur-soubrette. Vb. Papagena |
| Soprano lirico De spil | onder de sopranen, veelzijdig met lichtere tot dramatische rollen. Vb. rol van Marguerite in Faust |
| Soprano lirico spinto | Duitsland : jugendlich-dramatische. Frankrijk : demi-caractère. Deze sopraan vormt de overgang van lyrische naar dramatische vb. Tosca. |
| Soprano drammatico | Er is een nuance verschil tussen de italiaanse en duitse dramatische sopraan. De italiaanse is donkerder van klank. Vb. Norma en ToscaDe duitse is helderder en doordringender van klank. Vb. Isolde bij Wagner, Elektra en Salomé bij Richard Strauss. |
| Mezzo-sopraan, Dugazon | De hoge alten noemt men ten onrechte mezzo-sopranen.Is een iets donkerder gekleurde soubrette, maar zij is de lichtste alt-soort. |
| Galli-Marié | Genoemd naar de créatrice van Carmen en Mignon.met Dugazon is er slechts een kleine nuance. |
| Lyrische coloratuur-alt | De alt-rollen in de opera’s van Rossini vallen hieronder. |
| Mezzo-sopraan | Lichtere alt, minder donker gekleurd die eveneens bepaalde dramatische sopraanrollen aankan. |
| Alt | Donkerder gekleurde stem dan de mezzo, vandaag echter zeldzame stem. |
| Contralto | Zingen vooral castraatrollen o.a. bij Händel en Gluck. |
| Countertenor | Zingt met de falset (kop)stem. Zingt vooral castraatrollen. |
| Tenore leggiero | Een zeer lichte stem, die doorgaans de kracht mist om de hoogste tonen te zingen, tenzij hij in falset kan. |
| Lyrische tenor | Komt overeen met de lyrische sopraan. Vb. Cavaradossi (Tosca) en Faust |
| Tenore lirico-spinto of demi-caractère | Deze tenorstem is de overgang naar de dramatische tenor. Vb. Don-José (Carmen) |
| Heldentenor of tenore drammatico | Typisch italiaanse is de ridder van de hoge C, in het frans “fort tenor”. Hij heeft doorgaans een metalliek geluid als van een trompet of trombone. De duitse daarentegen grenst aan de baritonstem. |
| Tenore-buffo | Komische tenor. Hij heeft een lichte buigzame maar heldere stem. |
| Baryton-Martin of Basse élevé | Dit is nde mezzo-sopraan onder de mannen. Hij heeft het klankkarakter van een donker getinte tenor, maar mist diens hoge tonen. |
| Helden of Kavalierbariton | Het equivalent van de lyrische sopraan en tenor en dus de meest voorkomende bariton. Vb. José van Dam |
| Verdi-bariton of Baritone-lirico | Zingt vooral rollen als Scarpia en rollen uit de opera’s van Verdi. |
| Bariton brillante of Spielbariton | De buffo onder de baritones. Vb. Papageno. |
| Bas-bariton | Vb. Rol als Escamillo. |
| Basso | Vb. Rol van Mefisto (Gounod) |
| Basso-Profondo | Vb. Sarastro (De toverfluit – Mozart) |
| Buffo-bas | Vb. Leporello (Don Giovanni – Mozart) |
Hierbij valt op te merken dat sommige zangers meerdere stemsoorten aankunnen. Bovendien kunnen stemmen evolueren naargelang de ouderdom, te beginnen in het leggierovlak om te eindigen als lyrisch-dramatische stem. Anderzijds kan een stem in een volkomen ander vlak terechtkomen. (vb.Carlo Bergonzi zong als bariton tussen 1949 en 1951 rollen als Figaro (Rossini) om in het Verdi-jaar 1951 als de grote Verdi-tenor te debuteren. Andere stemmen (Jessye Norman, Nicolai Gedda e.a.) kunnen meerdere stemsoorten aan.
HV
